یکی از مسائلی که بعد از فوت متوفی رخ می‌دهد، نحوه تقسیم ارث بین ورثه می‌باشد. قانون گذار در مواد قانون مدنی و منطبق بر شرع مقدس اسلام، به این مورد توجه داشته و کلیه قوانین و ضوابط مربوط به آن را، به طور کامل شرح داده است. بنابراین، وراث می‌بایست تقسیم ترکه را با توجه به قانون آن انجام دهند.
تقسیم ارث بین ورثه نیز با توجه به طبقه و درجه آن‌ها صورت گرفته و دارای شرایط و ضوابط خاصی می‌باشد. همچنین، برخلاف باور عمومی، سهم الارث فرد از ترکه متوفی، همواره به یک مقدار ثابت نبوده و ممکن است این مقدار با توجه به وجود وراث دیگر، دچار تغییر گردد که این امر، با آگاهی از جزئیات تقسیم ارث امکان پذیر است.
قانون تقسیم ارث در طبقه اول
به موجب ماده ۸۶۲ قانون مدنی، وراث متوفی، به سه طبقه تقسیم بندی می‌شوند که طبقه اول شامل پدر، مادر، فرزندان و نوه‌های متوفی می‌باشد. در این طبقه نیز پدر و مادر و فرزندان متوفی در درجه اول و نوه‌های او در درجه دوم قرار می‌گیرند.
اولین نکته در تقسیم ارث در وراث طبقه اول آن است که افراد درجه دوم در طبقه اول ارث، یعنی نوه‌های متوفی، زمانی در ارث او شریک می‌شوند که افراد درجه اول این طبقه، یعنی، فرزندان وجود نداشته باشند. ماده ۸۸۹ قانون مدنی، در این خصوص بیان می‌دارد که «در بین وراث طبقه اولی اگر برای میت اولادی نباشد اولاد اولاد او هر قدر که پایین بروند قائم مقام پدر یا مادر خود بوده و با هر یک از ابوین متوفی که زنده باشد ارث می‌برند». نحوه سهم الارث هر یک از وراث نیز با توجه به وجود یا عدم وجود وراث دیگر متفاوت می‌باشد.
سهم الارث مادر
به موجب ماده ۹۰۶ قانون مدنی، اگر برای میت فرزند و یا نوه‌ای نباشد و پدر نیز در قید حیات نباشد، مادر همه ارث را می‌برد. اگر پدر و مادر هر دو زنده باشند، سهم مادر یک سوم ترکه می‌شود، اما اگر مادر حاجب داشته باشد، یک ششم ترکه به مادر می‌رسد و مابقی به نسبت بین وراث تقسیم می‌شود.
سهم الارث پدر
بر اساس ماده ۹۰۶ قانون مدنی، اگر پدر تنها ورثه میت باشد و متوفی، مادر، فرزند و نوه‌ای نداشته باشد، پدر تمام ارث را می‌برد، اما اگر پدر و مادر هر دو زنده باشند، سهم پدر، دو سوم ترکه می‌باشد. در صورتی نیز که متوفی دارای فرزند باشد و مادر در قید حیات نباشد، سهم الارث پدر، با توجه به تعداد و جنسیت فرزندان متفاوت خواهد بود.
سهم الارث فرزندان
در صورتی که میت تنها دارای یک فرزند باشد، تمامی ترکه مطابق ماده ۹۰۷ قانون مدنی، به وی می‌رسد و فرقی در دختر یا پسر بودن آن وجود ندارد، اما اگر متوفی دارای چند فرزند باشد و همگی دختر یا همگی پسر باشند، ترکه بین آن‌ها به طور مساوی تقسیم خواهد شد. در صورتی که فرزندان متوفی متعدد بوده و بعضی دختر و بعضی پسر باشند، پسر دو برابر دختر ارث می‌برد.
سهم الارث نوه
همانطور که پیش‌تر بیان شد، نوه در صورتی از ارث میت بهره مند خواهد شد که فرزندان متوفی موجود نباشند. در این فرض، نوه یا نوه‌های متوفی جانشین پدر و مادر خود و فرزندی می‌شوند که موجود نیست. برای مثال در فرضی که متوفی تنها دارای یک دختر می‌باشد و دختر مذکور نیز فوت شده است، فرزندان دختر جانشین مادر خود می‌گردند.
